De Umbo van Zwammerdam

Het jubilerende tijdschrift Frons nodigde  archeoloog en classicus Tom Hazenberg uit om te spreken tijdens hun lustrumsymposium in februari jl. Tom sprak over enkele epigrafische vondsten van de West-Nederlandse Limes. Epigrafie is de wetenschappelijke bestudering van inscripties die (op duurzame wijze) zijn aangebracht op steen of andere harde materialen, of zijn gegraveerd in metaal. Zo vertelt de vondst van de bekraste umbo of schildknop in Zwammerdam bijvoorbeeld iets over zijn eigenaren.

Tijdens de opgraving naar het fort Nigrvm Pvllvm bij het dorp Zwammerdam – in de jaren 70 van de vorige eeuw –  is er een bijzondere epigrafische vondst gedaan, in de vorm van een umbo (schildknop). De umbo werd ontdekt in de onderste afvallaag van de toenmalige Rijnkade, waar de zes wereldberoemde Zwammerdamschepen zijn opgegraven. Deze zware bronzen knop sierde in het midden van het schild van een ruiter: de knop beschermde de hand achter het houten schild maar kon ook als stootwapen dienen.

Graveringen met namen

Op de  voorkant van deze umbo zijn in puntjes de volgende letters aangebracht: T VERACIS PUPI en T VERI HAHVCI. De binnenkant draagt de tekst T MANSVIITI PVPI. De tekst aan de binnenzijde wordt gelezen als “(schild van) Pupus uit de turma van Mansuetus”. T is de afkorting van turma, een ruitereenheid, waardoor we weten dat Pupus een ruiter is. Het lijkt erop dat Pupus vervolgens zijn naam aan de buitenzijde opnieuw inpunt met de naam van een andere turma-leider, wat op een overplaatsing kan duiden. Vervolgens is het schild in handen gekomen van een collega, Hahucus. Pupus is op grond van zijn naam geboren in Gallia. Hahucus is een Germaanse naam.

Zo leren we twee ruiters en hun aanvoerders een beetje kennen op grond van hun namen op archeologisch vondstmateriaal met behulp van epigrafie.

Te zien in Zwammerdam

De schildknop is in al zijn glorie te bewonderen in het bezoekerscentrum NIGRVM PVLLVM in Zwammerdam! Waar de gidsen voor u klaarstaan met wekelijkse rondleidingen en waar eenieder heerlijk kan afsluiten met een lekker limeskoekje en/of -biertje. Tot snel!

Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.

Geef een reactie